Ticaret Bakanlığı, Türkiye’nin dış ticaret dengesini korumak, vergi kayıplarının önüne geçmek ve gümrük işlemlerinin mevzuata uygun yürütülmesini sağlamak amacıyla gerçekleştirdiği denetim faaliyetlerine hız kesmeden devam ediyor. Bakanlık tarafından yapılan resmi açıklamaya göre, yılın ilk 6 aylık döneminde yürütülen sonradan kontrol firma denetimleri ile ikincil kontrol beyanname incelemeleri sonucunda usulsüzlük tespit edilen işlemlere toplamda 8,3 milyar liralık ek tahakkuk ve ceza kesildi.
Ticaret Araştırmaları ve Risk Değerlendirme Genel Müdürlüğü koordinasyonunda yürütülen bu operasyonlar, yüz binlerce firma ve milyonlarca gümrük beyannamesinin mercek altına alınmasıyla gerçekleştirildi. Son 2,5 yılda usulsüz gümrük işlemlerine yönelik toplam 28,7 milyar liralık ceza kesildiğini belirten bakanlık, dürüst çalışan esnaf ve dış ticaret erbabının hakkını sonuna kadar korumakta kararlı olduklarını vurguladı.
Denetimlerde Yıllık Artış Dikkat Çekti
Açıklanan resmi verilere göre, bakanlığın usulsüz işlemler karşısında gösterdiği tavizsiz tutum ve ceza oranlarındaki grafik yıllara göre şu şekilde yansıdı:
2024 Yılı Bilançosu: Geçtiğimiz yıllarda da sıkı tutulan denetimlerde, 2024 genelinde bir önceki yıla göre yüzde 98 artışla toplam 6,8 milyar liralık ceza ve ek tahakkuk uygulandı.
2025 Yılı Rekoru: Denetim ağının genişlemesiyle birlikte 2025 yılında ceza oranları yüzde 100 artış göstererek 13,6 milyar liraya ulaştı.
Yılın İlk 6 Ayı (Mevcut Dönem): İçinde bulunduğumuz yılın ilk yarısında ise performans katlandı. Geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 43 artış yakalanarak, yalnızca 6 ayda 6,5 milyar lirası ikincil kontrol, 1,8 milyar lirası ise sonradan kontrol olmak üzere toplam 8,3 milyar liralık yaptırım kararı düzenlendi.
Yapay Zeka ve Dijital Sistemler Usulsüzlüğü Yakalıyor
Bakanlık, milyonlarca beyanname arasından riskli durumları hata payı olmadan tespit edebilmek için en ileri veri analitiği tekniklerini ve yerli dijital sistemleri kullanıyor. Sıkı gümrük takibinde öne çıkan akıllı programlar şunlar oldu:
SKPS (Sonradan Kontrol Puanlama Sistemi): Firmaların geçmişe dönük tüm ticari hareketlerini analiz ederek risk puanı çıkarıyor.
İKAS (İkincil Kontrol Alarm Sistemi): Gümrük tescili yapılmış şüpheli beyannameleri anında radara alıyor.
DİKOP (Dahilde İşleme Kontrol Programı): İthal edilen ham maddelerin içeride doğru işlenip işlenmediğini ve mevzuata uygunluğunu denetliyor.
KIYAS (Kıymet Alarm Sistemi): Ürünlerin gümrükte beyan edilen değerleri ile gerçek piyasa değerleri arasındaki farkları otomatik olarak ortaya koyuyor.
Sistemler tarafından riskli bulunan firmalar bakanlık müfettişlerince yerinde sonradan denetime tabi tutulurken, şüpheli beyannameler ise Türkiye genelindeki 18 bölge müdürlüğünde görev yapan uzman kontrol şubelerince iğneden ipliğe inceleniyor. Ticaret Bakanlığı, haksız kazanç sağlayarak piyasada dengeleri bozanlara karşı risk odaklı bu operasyonların önümüzdeki süreçte daha da katılaşarak devam edeceğini duyurdu.
