İstanbul’da Haliç boyunca uzanan Bizans surlarının geçit noktalarından biri olan Ayakapı, kentin Bizans’tan Cumhuriyet’e uzanan tarihini bir arada taşıyor. Anadolu Ajansı’nın haberine göre bölge, kilise, cami, hamam, tekke ve çeşmelerle şekillenen çok katmanlı bir geçmişe sahip.
BİZANS DÖNEMİNDE AYA THEODOSİA
Kapının yanındaki yapı genellikle Aya Theodosia Kilisesi olarak tanımlanıyor. Ancak yapının Bizans dönemindeki adı ve inşa tarihi kesin olarak bilinmiyor. Kaynaklara göre İkonoklazm döneminde öldürülen ve sonradan aziz ilan edilen Theodosia adlı bir kadının kalıntıları burada saklanmış, bu durum yapıyla adının ilişkilendirilmesine neden olmuş olabilir.
OSMANLI’DA GÜL CAMİSİ
Osmanlı döneminde yapı camiye çevrildi ve Gül Camisi adını aldı. Çevrede cami, hamam, tekke ve çeşmelerle birlikte yeni bir yerleşim dokusu oluştu. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü’nden Prof. Dr. Kadir Pektaş, AA’ya yaptığı açıklamada kapının, kara surlarındaki görkemli kapılara göre daha sade olduğunu söyledi. Pektaş, tuğladan yapılmış, yuvarlak kemerli bir yapı olan kapının adını, Aya Theodosia’ya adanmış Gül Camisi’nden aldığını belirtti.
İKONOKLAZM DÖNEMİ
Yaklaşık bir yüzyıl süren İkonoklazm döneminde Bizans İmparatorluğu genelinde kiliselerden ve meydanlardan çok sayıda heykel, resim ve tasvir kaldırıldı. Pektaş, günümüze ulaşan Bizans tasvirlerinin büyük bölümünün bu dönemden sonraya ait olduğuna dikkat çekti.
SİNAN’IN HAMAMI VE CUMHURİYET ÖNCESİ ÇEŞME
Ayakapı Hamamı, 1582 yılında Mimar Sinan tarafından yapıldı. Yakın çevrede tekkeler ve camiler inşa edildi, bölgede Yeniçeri remizlerinin de bulunduğu biliniyor. Kapının yakınında ise 1923 yılında, Harf İnkılabı’ndan önce yapılan bir çeşme yer alıyor. Böylece Ayakapı, Bizans surlarından Osmanlı yapılarına ve erken Cumhuriyet dönemine uzanan farklı katmanları aynı noktada gösteriyor. Haliç kıyısındaki bu geçit, kentin tarihini yüzyıllar boyunca yapılmış farklı yapılarla birlikte okumayı mümkün kılıyor.
