Kültür - Sanat
Marmara Üniversitesi’nin “İstanbul Time Machine” projesi, Osmanlı gazeteleri ve haritalarını yapay zekâyla çözerek İstanbul’u 3 boyutlu yeniden kuruyor.
Osmanlı dönemi İstanbul’unun sokaklarındaki gündelik yaşam, yapay zekâ destekli bir projeyle gün yüzüne çıkarılıyor. Anadolu Ajansı’nın 11 Kasım 2026 tarihli haberine göre Marmara Üniversitesi Nüfus ve Sosyal Araştırmalar Enstitüsü bünyesindeki Humanities DataLab’da geliştirilen “İstanbul Time Machine” projesi, dönemin şehrini üç boyutlu olarak yeniden kurmayı ve her mekânı tarihî olaylara, binaların kullanım amaçlarına ve gündelik hayata bağlamayı hedefliyor.
Projede kaynak olarak İkdam, Sabah, Tanin ve Tercüman-ı Hakikat gibi dönemin gazeteleri, tarihî haritalar, arşiv belgeleri ve akademik literatür kullanılıyor. Metin çözümlemeleri 1880-1940 yıllarını, yaklaşık 60 yılı kapsıyor. Üç boyutlu modelleme ise şimdilik 1900'lerin başına odaklanıyor ve Eminönü’nden başlıyor. Projenin Time Machine Organisation ağı içinde yer alan sayfasında ise çalışma, Tarihî Yarımada mahallelerinin 1880-1920 arasındaki mekânsal ve üç boyutlu yeniden inşası olarak tanımlanıyor ve 2025-2028 yıllarını kapsıyor.
Habere göre ekip, Osmanlı Türkçesi üzerinde eğitilen bir metin tanıma modeli geliştirdi. Matbu metinlerde doğruluk oranı yaklaşık yüzde 93'e ulaştı. Rika ve nesih yazı türleri için modeller ise geliştirme aşamasında. Daha yeni yapay zekâ araçları gazetelerdeki yer, kişi ve olayları belirliyor. Bu bilgiler üç boyutlu şehir modeline işleniyor. Ekip, geliştirdiği modelleri diğer araştırmacıların kullanımına açmayı planlıyor.
Projenin akademik sorumlusu Dr. Fatma Aladağ, çalışmanın amacının “Peki bu şehirde ne oluyordu?” sorusuna yanıt aramak olduğunu söyledi. Kullanıcılar sanal sokaklarda gezerek su sorunları, dükkân açılışları, suçlar, yangınlar ve eğlence gibi dönemin olaylarına ilişkin tarihî bilgilere ulaşabilecek. Proje kapsamında bakanlıklar, belediyeler ve müzeler için sanal gerçeklik destekli “tarih deneyim odaları” da planlanıyor. Çalışma henüz altyapı aşamasında.